Bacterie detectiehond.
“Is dit de hospitaal held? Is dit ‘m? Is dit dé Cliff? Hee, deze hond heb ik op de tv gezien, ja toch? Is dit nou die hond die….iets met bacteriën….of zo…is dit ‘m? Ha dokter Cliff.”
Cliff is meer dan populair. In een aantal kranten stond “een wereldprimeur op vier poten”.  Na het  persbericht, verzonden vanuit het VU medisch centrum in Amsterdam waar ons onderzoek loopt  liep alles in een enorm tempo uit de hand. Vrijwel elke krant in Nederland, vele kranten in het buitenland, het NOS journaal, RTL nieuws tot een live ontbijtprogramma en de Duitse tv en radio, Poolse radio en Turkse CNN, je kunt het zo gek niet bedenken of ze pikten het nieuws op. Zelfs na twee weken gaven we nog vrijwel dagelijks interviews. De eerste speur, of detectiehond ter wereld die in staat is de geur van één specifieke bacteriesoort te detecteren. De opleiding van zo’n specialist heeft wat meer expertise nodig en heeft meer verstand van zaken nodig dan de standaard opleiding. 

De bacterie, Clostridium Difficile, is een bacterie die veel overlast kan veroorzaken en zich uit door ernstige diarree. In ernstiger gevallen veroorzaakt hij een darmontsteking en in nog ernstiger gevallen kan overlijden het gevolg zijn. Dat gebeurt in Europa in duizenden gevallen per jaar, de overlast en problemen veroorzaakt door deze bacterie kost Europa…..drie biljoen euro per jaar. Geen kleinigheidje. Eenvoudig uitgelegd: iedereen is drager van deze bacterie maar problemen kan hij met name geven bij mensen met een verminderde weerstand, verzwakte mensen. En die kom je in een ziekenhuis nog wel eens tegen. Het grootste probleem is dat het een besmettelijke bacterie is die bijvoorbeeld zelfs op een afdeling of mogelijk binnen een groot deel van een ziekenhuis voor een echte uitbraak kan zorgen. Besmetting gebeurt door contact en verdere besmetting of zelfs een uitbraak kan voorkomen worden door verdachte patiënten zo snel mogelijk apart te leggen en met meer voorzorgsmaatregelen te behandelen en verzorgen. In die snelle detectie ligt de kracht van Cliff.  Bij het vermoeden van een besmetting wordt doorgaans een sample genomen en dit word op kweek gezet. Een kweek kan veel meer tijd kosten dan de inzet van een hond. De uitslag van een kweek kan één tot drie dagen nemen. Cliff detecteert de bacterie in een korte snuffelsessie. Ongeveer een jaar geleden werd ik benaderd door Hoogleraar interne geneeskunde Yvo Smulders. Deze merkte op tijdens het lopen van een ronde dat indien de geur van een Clostridium besmetting in een ver stadium door een ervaren verpleegkundige te ruiken is, een hond dit vele malen beter zou moeten kunnen en meer belangrijk, in een veel eerder stadium. Dit zou veel narigheid kunnen voorkomen. Via via had hij mijn naam doorgekregen van iemand die wist van mijn werk met speur en detectiehonden en meer specifiek van mijn betrokkenheid bij een aantal meer medisch gerichte detectie onderzoeken. Deze besprekingen waren snel rond. We wilden samen met de afdeling microbiologie, het laboratorium en Internist Marije Faulkner-Bomers aan de slag.

Naar mijn idee had ik juiste hond voor deze baan. Cliff, op dat moment nog geen een jaar oud, zoon van, volgens een van de kranten “begenadigd speurhond”Ralph, mijn andere Beagle. De training is begonnen buiten het ziekenhuis. Allereerst is goed onderzocht in hoeverre er aan het werken met deze bacterie een risico zou zitten. Voor de hond maar ook voor mijzelf. Twee bevriende dierenartsen van dierenkliniek Kortenoord te Wagweningen hebben zich hierover gebogen en contact gezocht met een professor in de microbiologie en wat zij verder maar konden bedenken om elk risico uit te sluiten. Ook is er uiteraard goed gekeken naar de risico’s van Cliff’s aanwezigheid en werk voor de patiënten. Gerustgesteld door de minimale risico’s en goed voorgelicht konden we aan de slag. Om elk minder dan minimale risico echt uit te sluiten komen we niet op de intensive care en ook niet op de afdeling waar zeer kwetsbare patiënten met bijvoorbeeld chemo behandelingen verblijven. Zonder het verhaal te ingewikkeld te maken en bijvoorbeeld wel en niet toxine producerende stammen en hun effecten te bespreken in het kort en eenvoudig het traject uitgelicht: thuis kreeg ik steeds pakketjes met platen ofwel petrieschaaltjes “verse”pure bacteriën. Om Cliff niet overbodig bloot te stellen aan de bacterie heb ik een manier gevonden uitsluitend te werken met de geur van de bacterie, niet met de directe bacterie. Dit werkte verbazend snel en goed. Intussen hadden we schriftelijke toestemming om met Cliff als enige hond binnen het VU medisch centrum rond te wandelen om hem te laten wennen aan deze, voor hem nieuwe omgeving en omstandigheden. Voorwaarde was dat Cliff niet uitsluitend herkenbaar zou zijn als hond, maar ook nog door een hesje herkenbaar zou zijn. Ziedaar de reden van het lichtgevend gele jasje. Bovendien is het zo voor bezoekers duidelijk dat hij daar met een reden is en dat het niet de bedoeling is dat iedereen zijn hond meeneemt. Nadat de training op de pure geur zeer betrouwbare resultaten gaf wilden we verder naar de geur van de bacterie,  verstopt zou je kunnen zeggen, in diarree. Nu is het niet zou dat we aan de slag zijn gegaan met grote zakken menselijke uitwerpselen. Een drupje zo groot als een speldenknop in een buisje voldeed. De persoonlijke geur maskeert de geur van de bacterie. We hadden eigenlijk verwacht dat dit best moeilijk zou kunnen zijn maar ook dit traject verliep vloeiend.
De mogelijkheden aansluitend waren om of: van de verdachte patiënten een sample te nemen en deze te gebruiken of om nóg sneller, rechtstreeks de afdeling op te gaan en direct bij de patiënten te ruiken. Dat wilden we graag doen om het detectie proces te versnellen. We wilden de afdelingen op om “aan” de patiënten te ruiken. Nu liepen we tegen een klein probleem aan. Er waren geen besmettingen. Juist op het moment dat Cliff en ik zover waren de praktijk in te gaan kon dit niet. Dat heeft even tijd genomen en intussen trainden we rustig verder. Bij de eerste besmetting, de eerste positieve patiënten scoorde Cliff al volledig. Als test lieten we Cliff zowel de patiënten als de monsters van de patiënten ruiken. Positief en negatief geteste samples en patiënten. Zijn bevindingen zouden overeen moeten komen en dat werkte zoals gehoopt. Intussen had Cliff ook al een aantal malen een negatief sample als positief aangegeven wat achteraf inderdaad juist bleek. Bij een tweede kweek bleek inderdaad dat het sample van deze patiënt toch positief bevonden werd. Vervolgens wees Cliff een patiënt aan die nog maar net daarvoor was binnengekomen en over wie nog geen gegevens bekend waren, ook hier bleek hij gelijk te hebben. Ook bleek om allerlei redenen niet elke kweek volledig betrouwbaar. Sommige negatieve kweken van patiënten bleken in een later stadium toch positief te zijn. Cliff had keer op keer gelijk. Ook dit was voor ons een leerproces. Inmiddels wandelen we niet meer alleen in het VUmc te Amsterdam en zijn we over een aantal zaken niet meer werkelijk verbaasd. Cliff geeft zelfs in een aantal gevallen aan in welke ruimte een besmette patiënt kort tevoren gelegen heeft. Dat doet hij op een andere dan zijn standaard manier, maar voor ons overduidelijk. De leukste momenten zijn die waar hij wandelend vanuit de lift al aangeeft waar hij absoluut heen wil en in een keer, via een gang een bepaalde afdeling op, rechtstreeks een kamer inloopt, even snuffelt en gaat zitten naast een bed. Zijn standaard verwijzing is raak.
Cliff is wereldberoemd geworden met dit onderzoek, als eerste en enige hond ter wereld die dit beheerst, maar hij is niet de enige hond die binnen dit vakgebied bijzondere prestaties neerzet. Binnen ons bedrijf, dat zich als enig bedrijf in Nederland bezig houd met deze vorm van detectiewerk lopen ook een aantal andere projecten en worden binnenkort nog meer projecten gestart. Bijvoorbeeld diverse vormen van kanker zijn momenteel onderwerp van onze onderzoeken. We zijn dan ook altijd op zoek naar “talenten”, zowel honden als eigenaren die zich verdiept hebben, of dat willen, in speurwerk passend binnen ons bedrijf. Om die reden geven we veel workshops op locatie en bieden een echte speur, zoek en detectie opleiding verdeeld in modulen. Er is nog zóveel te doen op dit gebied, wat een heerlijk vak!

© Hotsche Luik
Hotsche Luik MSc.
Animal Behaviour & Cognition
HL&HONDEN  HL&KATTEN  HL&ANIMAL
Psychologie, sociale wetenschappen
Geurdetectie onderzoek o.a. microbiologie i.s.m. NL Umc
Scent detection research
Kynologisch, feline, animaal gedragstherapeut
Observaties, contra expertises
Lid college van deskundigen (advies o.a. ministerie LNV)
Trainer en instructeur
Speurhondenopleiding, instructie, geleider
Coördinator NL wetenschappelijk onderzoek w.o. University of Lincoln UK (PANAS)
Docent, examinator, academie
Schrijver, auteur, redactie diverse vakbladen
www.hotsche-luik.nl
twitter: @HotscheLuik  @ScentDetection